Translation: The Lovesong of J. Alfred Prufrock

Sirens by Charles-Edouard Boutibonne, 1883

This is Bora Mici's original translation from English into Albanian of The Lovesong of J. Alfred Prufrock by the American modernist poet T. S. Eliot. The poem is about a man who sees himself growing old and recounts the pressures and insecurities of his social life and his fraught relationship with women. The introductory lines in italic are extracted from Dante's Inferno. 

Kënga e dashurisë e J. Alfred Prufrock, The Lovesong of J. Alfred Prufrock translated from English into Albanian by Bora Mici

Nëqoftëse besoja se përgjigjja ime ishte
Për dikë që do të kthehej dot në gjallësinë,
Kjo flakë luhatje më nuk do kishte.
Por meqë kurrë nga kjo greminë
Nuk është kthyher gjallë askush, nëse të vërtetën dëgjoj,
Do të të përgjigjem pa frikë për emrin tim.

Hajt të shkojmë atëherë, unë e ti,
Kur qielli e shpalos mbrëmjen kundrejt tij
Si një pacient nën narkozë mbi një tavolinë;
Hajt të shkojmë, nëpër rrugët gjysmë shkretëtirë,
Ku mërmërisin kthinat duke psherëtirë
Për netë pa prehje nëpër hotele të lira një neti
Dhe restorante me tallash dhe guacka goce deti:
Rrugë që ndiqen lodhshëm si një fjalim
Insidioz në pikësynim
Për të të çuar në një pyejtje dërrmuese…

“Cila eshtë?” mos pyet
Hajt të shkojmë ta shikojmë vetë.

Brenda dhomës gratë vijnë e shkojnë
Për Mikelanxhelon diskutojnë.

Mjegulla e verdhë që fërkon kurrizin mbas xhamave,
Tymi i verdhë që fërkon turirin mbas xhamave,
Lëpiu me gjuhë gjithë cepat e mbrëmjes,
Ndenji mbi pellgjet që mblidhen ku rrjedh uji vrimave,
Lejoi blozën që bie nga oxhaqet t’i bjeri mbi kurriz,
Vijoi kalimthi nga ballkoni, kërceu papritur,
Dhe kur pa që ishte një natë e butë Tetori,
U mblodh nëpër shtëpi, dhe u gjend duke dremitur.

Dhe vërtetë do të kemi kohë
Për tymin e verdhë që rrugëve rrëshqet,
Duke fërkuar kurrizin mbas xhamave;
Do të kemi kohë, do të kemi kohë
Për të përgatitur fytyrën që takon fytyrat me kë përballet;
Do të kemi kohë për të vrarë e për të krijuar,
Dhe kohë për të gjitha punimet dhe ditët e duarve
Të cilat ngrenë një pyetje mbi pjatën tënde duke e lëshuar;
Kohë për mua e kohë për ty,
Dhe kohë përsëri per njëqind vërtetime,
E për njëqind shikime e rishikime,
Para se për bukë e çaj të ulemi.

Brenda dhomës gratë vijnë e shkojnë
Për Mikelanxhelon diskutojnë.

Dhe vërtetë do të kem kohë
“A guxoj?” dhe, “A guxoj?” për të pyetur
Kohë për tu kthyher prapa dhe majë shkallëve mos mbetur,
Me një vrimë tullaci në mes të flokëve mbetur —
(“Sa po i hollohen flokët!” do të thonë)
Me jakën e fortë të ngritur deri te mjekra, e mbërthej pallton
Kravatën time të pasur dhe modeste, një gjilpërë e thjeshtë e thekson —
(“Por sa të holla i paska krahët dhe shalët!” do të thonë)
A guxoj
Të bezdis këtë kozmos
Brenda një minute ka mjaft kohë
Për vendime dhe rishikime që një minutë i çvendos.

Sepse I kam kaluar të gjitha, të gjitha i kam kaluar:
Mbrëmjet, mëngjeset, pasditet, i kam kaluar
Jetën duke e matur me lugë kafeje e kam jetuar
Zërat që vdesin me një ulje mbytëse i kam përgjuar
Nën muzikën që nga një dhomë e largët dëgjoj.
Kështu që si mund të presupozoj?

Dhe i kam njojur sytë përpara, të gjithë i kam njohur—
Sytë që të ngulen me një fjali të folur,
Dhe kur nën një gjilpërë i shpalosur, gjendem unë i diskutuar
Kur më kanë ngulur dhe po përpëlitem mbi një mur,
Atëherë si mund të bëj për të filluar
Të pështyj të gjitha fundrat e ditëve dhe riteve të mija?
Dhe si mund të presupozoj?

Dhe i kam njohur krahët më parë, të gjithë i njoh i di—
Të bardhë me byzylykë janë krahët të çveshur 
(Por nën dritë me një push bojëkaf të hapur!)
A mund të jetë parfumi nga një fustan
Që të flas përçart më ban?
Krahë që shrihen mbi një tavolinë, ose përqafojnë një stoli.
Dhe kështu a duhet të presupozoj?
Dhe si mund të filloj?

A duhet të të them që kam ecur në muzg nëpër rrugica
Dhe kam parë tymin që ngrihet nga llullat
E burrave të vetmuar me këmishë, që mbështeten te dritaret?…

Do ishte më mirë të kisha patur një palë pinca të trishtuara
Që përgjatë fundeve të deteve shpejtojnë të heshtura.

Dhe fle pasditja, mbrëmja, ua sa me qetësi!
Nga gishta të gjatë e lëmuar,
Duke fjetur…e lodhur…apo bën si e lënguar,
E shtrirë mbi dysheme, këtu ngjitur me mua e ty.
A duhet që unë, pas akulloreve dhe ëmbësirave dhe këtij çaji,
Të kem fuqinë që ta detyroj çastin deri në krizën e tij?
Por edhe pse kam qarë e kam agjëruar e jam lutur,
Por edhe pse kokën time (e bëre paksa tullace) mbi një tabaka e kam parë të sjellë,
Nuk jam profet — dhe këtu nuk kemi një çështje me rëndësi të thellë;
E kam parë momentin e madhështisë sime të dobësohet,
Dhe e kam parë Mbartësin e përhershmëm të Fenerit të mbajë pallton time, dhe të më kërcënohet,
Dhe shkurt, kisha frikë.

Dhe a do të kishte kuptim, pas gjithëshkaje që,
Pas filxhanave, marmallatës, çajit,
Në mes të porcelaneve, në mes bisedash për mua e ty,
Kuptim a do të kishte,
Cështjen t’a kisha kafshuar me një buzëqeshje,
T’a kisha mbledhur kozmosin lëmsh nëpër të
Që ta rrokullisja drejt një pyetjeje dërrmuese,
Të kisha thënë: “Jam Llazari, i kthyher në jetë,
Jam kthyher që t’iu them të gjithëve këtë, do t’iu them që”—
Nëse njëra, duke rregulluar jastëkun afër kokës së vet
Do të thoshte: “Nuk doja të thosha fare atë;
S’ka lidhje fare me këtë.”

Dhe a do të kishte kuptim, pas gjithëshkaje që,
A do të kishte kuptim,
Pas perëndimeve të diellit dhe kopshteve dhe rrugëve të lagura,
Pas romaneve, pas filxhaneve të çajit, pas fustaneve që rrëshqasin përmbi llum—
Dhe kaq, dhe po aq më shumë?—
Eshtë e pamundur pikërisht atë që dua të të them!
Por si një fener magjik që lëshon hijet e rrjetit nervor mbi një ekran:
A do të kishte kuptim
Nëse njëra, duke rregulluar një shall apo një jastëk,
Dhe duke u kthyher nga dritarja, do të thoshte:
“S’ka lidhje fare me këtë,
“Nuk doja të thosha fare këtë.”

Jo! Nuk jam princi Hamlet, dhe nuk mund të isha;
Jam një valet, një që mjafton
Për të nxitur një zhvillim, i cili dy skena përshkon,
Pa dyshim, një mjet i thjeshtë, princin këshillon
I përulur, i kënaqur të jem i dobishëm,
Diplomatik, i matur mëse i kujdesshëm;
Plot me fjali të lulëzuara, por pak i padepërtueshëm;
Nganjëherë, sigurisht, gati qesharak—
Pothuajse, ngjanjëherë, Palaçoja.

Po plakem…po ngrihem në moshë…
Pantallonat rrotull pulpave të ngritura do t’i vesh.

A guxoj të ha një pjeshkë? A t’i ndaj flokët prapa?
Do të gjezdis në plazh dhe do të vesh pantallona prej lini të bardha.
Sirenat njëra tjetrës t’i këndojnë i kam dëgjuar.

Nuk besoj se do të këndojnë për mua.

I kam parë të lundrojnë mbi det nëpër dallgë
Flokun e bardhë të dallgëve të fryrë prapa të krehet
Kur ujin të bardhë e të zi era s’e lë të prehet.
Nëpër dhomat e këtij deti gjatë jemi përgjëruar
Vajzat e detit kurora prej leshkteriku të kuq e bojëkaf na kanë vënë
Derisa mbytemi se i dëgjojmë njeriut zënë.

New Possibility to Contribute to Art-tists Speak

Afternoon Nap, Bora Mici, 2014

Dear Readers,

I am writing to inform you that from today it is possible to make a small donation to support the work of Art-tists Speak, if you feel up to it and have the means. Otherwise you can keep reading just as you used to. It is only optional for those who would like to. Art-tists Speak will not change and will always be here in the foreseeable future. I have incorporated a button at the bottom left of the webpage which you can only see on Desktop view. Otherwise you can navigate to one of the main pages of the site to find the Ko-fi link. If you wish to support Art-tists Speak by donating, you can do so starting from today at the secure Ko-fi link or by clicking on the Contribute button at the bottom left of the webpage.    

Extract 2 from Saul Bellow's Herzog

Henri Matisse, Le bonheur de vivre, 1905-06

Extract in English from Saul Bellow's 1964 novel Herzog, chosen by Bora Mici

This second extract that has caught my attention from Saul Bellow's Herzog reminds me of Hannah Arendt's Banality of Evil and about Michel de Certeau's emphasis on the everyday tactics and footprints we leave on the grand strategies that those who make policy and lead institutions would have govern us. Herzog is a character who questions the divide between science and morality in our contemporary world as he considers how his ex-wife, a former Jewish convert to Christianity, betrayed him with his best friend and belittled and crushed him daily in favor of what Herzog deems was her ideological penchant. In a Romantic outpouring of emotion and individual struggle, Herzog writes a flurry of letters to all the different people who have influenced him in his journey, trying to break free from ideology in all its forms and learn to be self-sufficient. His unfinished academic work on Romanticism and Christianity informs the content of his letters and his reflections on his relationships. The banality of everyday evil lies precisely in our reliance on various ideologies to conduct our lives when we should try to unite our values and facts without deluding ourselves that we are called to obey a higher authority. We should question ideologies and become conscious of their effect on our everyday choices.        

"Living amid great ideas and concepts, insufficiently relevant to the present, day-by-day, American conditions. You see, Monsignor, if you stand on television in the ancient albs and surplices of the Roman church there are at least enough Irishmen, Poles, Croatians watching in saloons to understand you... But I, a learned specialist in intellectual history, handicapped by emotional confusion... Resisting the argument that scientific through has put into disorder all considerations based on value... Convinced that the extent of universal space does not destroy human value, that the realm of facts, and that of values are not eternally separated. And the peculiar idea entered my (Jewish) mind that we'd see about this! My life would prove a different point altogether. Very tired of the modern form of historicism which sees in this civilization the defeat of the best hopes of Western religion and thought, what Heidegger calls the second Fall of Man into the quotidian or ordinary. No philosopher knows what the ordinary is, has not fallen into it deeply enough. The question of ordinary human experience is the principal question of these modern centuries, as Montaigne and Pascal, otherwise in disagreement, both clearly saw. -- The strength of a man's virtue or spiritual capacity measured by his ordinary life. 

One way or another the no doubt mad idea entered my mind that my own actions had historic importance, and this (fantasy?) made it appear that people who harmed me were interfering with an important experiment."

Extract 1 from Saul Bellow's Herzog

Yves Klein, Anthropométries, 1960-1962

Extract in English from Saul Bellow's 1964 novel Herzog, chosen by Bora Mici

This extract is about the main character's Western view of history as a fatality rather than as an open path to a joyous life, which is what he seeks. I chose it because the idea of the Christian spirit of sacrifice and unhappiness are inextricably linked in my view and quite perverse at that. Herzog is a monument to a character that learns to extricate himself from this kind of perversity. I wish he would also be a vegetarian.   

"It was enough to make a man pray to God to remove this great, bone-breaking burden of selfhood and self-development, give himself, a failure, back to the species for a primitive cure. But this was becoming the up-to-date and almost conventional way of looking at any single life. In this view the body itself, with its two arms and vertical length, was compared to the Cross, on which you knew the agony of consciousness and separate being. For that matter, he had been taking this primitive cure, administered by Madeleine, Sandor, et cetera; so that his recent misfortunes might be seen as a collective project, himself participating, to destroy his vanity and his pretensions to a personal life so that he might disintegrate and suffer and hate, like so many others, not on anything so distinguished as a cross, but down in the mire of post-Renaissance, post-humanistic, post-Cartesian dissolution, next door to the Void. Everybody was in the act. "History" gave everyone a free ride. The very Himmelsteins, who had never even read a book of metaphysics, were touting the Void as if it were so much salable real estate. This little demon was impregnated with modern ideas, and one in particular excited his terrible little heart: you must sacrifice your poor, squawking, niggardly individuality--which may be nothing anyway (from an analytic viewpoint) but a persistent infantile megalomania, or (from a Marxian point of view) a stinking little bourgeois property--to historical necessity. And to truth. And truth is true only as it brings down more disgrace and dreariness upon human beings, so that if it shows anything except evil it is illusion, and not truth. But of course he, Herzog, predictably bucking such trends, had characteristically, obstinately, defiantly, blindly but without sufficient courage or intelligence tried to be a marvelous Herzog, a Herzog who, perhaps clumsily, tried to live out marvelous qualities vaguely comprehended. Granted he had gone too far, beyond his talents and his powers, but this was the cruel difficulty of a man who had strong impulses, even faith, but lacked clear ideas. What if he failed? Did that mean that there was no faithfulness, no generosity, no sacred quality?" (page 102-103, Penguin Books edition introduced by Philip Roth)

Translation: Italo Calvino Invisible Cities

Guy Debord, Psyschogeographic Guide to Paris, 1957

This is Bora Mici's original Italian to English translation of one of the brief one- to two-page descriptions of the many imaginary cities with female names of Italo Calvino from his collection Le città invisibili or Invisible Cities in English. This particular city description reminded me of Venice and of Guy Debord's concept of psychogeography, or a geography based on the concept of dérive or detour. Smeraldina is a city that encourages this very practice, and its potential map theoretically manages to trace each and every desire for an unpredictable route to one's destination, fueled by an architecture and an urban plan that structurally encourage novelty in making one's way around the city. After reading this extract, you might also find similar ideas in my translations of Michel de Certeau and Patrick Beaulieu's Art of Drift.   

"5. The City and Trade" by Italo Calvino from Invisible Cities, Le città invisibili, translated from Italian to English by Bora Mici

Smeraldina, an aquatic city, is made up of a network of canals and roads that are superimposed and intersect. In order to go from one place to another, you can always choose between the trip on land and the one by boat; and since the shortest distance between two points in Smeraldina is not a straight line but a zigzag that branches out into tortuous alternatives, the pathways available to every pedestrian are not just two but many, and they are multiplied even further for whomever alternates between ferrying by boat and transfers to dry land.

In such a way, the inhabitants of Smeraldina are spared the boredom of having to take the same routes everyday. And that’s not all: the network of passageways is not organized according to a sole layer, but follows small stairways, railed landings, humpback bridges and hanging walkways up and down. Combining segments of the different elevated or ground-level footpaths, every single inhabitant accords himself the daily distraction of a new itinerary for getting to the same places. The most habitual and calm lives of Smeraldina carry on without repetition.

Here like elsewhere, adventurous and secret lives are exposed to greater limitations. Smeraldina’s cats, thieves, and clandestine lovers get around on higher and discontinuous paths, jumping from one rooftop to the next, descending from a belvedere onto a balcony, avoiding the gutters with the careful step of tightrope walkers. Further down, the mice run around in the darkness of the sewers, one behind another’s tail, together with the conspirators and the contrabandists: they pop up from manhole covers and sewer tunnels, slide through interstitial walls and small alleyways, carrying cheese from one hiding place to the next, illegal merchandise, barrels of gunpowder, and cross the city’s dense fabric, permeated by the rays of underground passageways.

Marked in inks of different colors, a map of Smeraldina ought to contain all these trajectories, solid and liquid, hidden and in clear sight. What is more difficult is tracing onto the map the pathways taken by the swallows, which cut through the air above the rooftops, swoop to form invisible parabolas with their wings closed, take a detour in order to swallow a mosquito, spiral upward a pinnacle at razor-thin distance, and look over all of the points of the city from every point on their aerial trails.